اختلال شخصیت

اختلال شخصیت اجتنابی: شناخت عمیق‌تر و راه‌های درمان

اختلال شخصیت اجتنابی (Avoidant Personality Disorder – AVPD) یکی از چالش‌های مهم روان‌شناختی است که زندگی شخصی، اجتماعی و حرفه‌ای افراد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این نوع اختلال شخصیت، که با الگوهای پایدار اجتناب از موقعیت‌های اجتماعی و ترس از انتقاد مشخص می‌شود، نیازمند شناخت دقیق و درمان مؤثر است. در این مقاله، با بررسی دقیق ابعاد مختلف این اختلال، از علائم و دلایل تا تفاوت‌های آن با سایر اختلالات و روش‌های درمان، به شما کمک می‌کنیم تا دید بهتری نسبت به این مشکل پیدا کنید.

سبک دلبستگی اجتنابی چیست؟

سبک دلبستگی اجتنابی به عنوان یک الگوی ارتباطی شکل گرفته در دوران کودکی، بر نحوه تعامل افراد با دیگران تأثیر می‌گذارد. افرادی با این سبک دلبستگی معمولاً از نزدیکی عاطفی اجتناب می‌کنند و به دلیل تجربیات طرد یا کمبود حمایت در دوران کودکی، احساس می‌کنند نمی‌توانند به دیگران اعتماد کنند. این سبک دلبستگی می‌تواند پایه‌گذار اختلال شخصیت اجتنابی باشد و در روابط بین‌فردی به شکلی عمیق‌تر و پایدارتر نمایان شود.

برای رزرو وقت اختلال شخصیت با ما مرتبط شویدنوبت‌دهی آنلاین

ویژگی‌های سبک دلبستگی اجتنابی

اجتناب از نزدیکی عاطفی: این افراد ترجیح می‌دهند از صمیمیت عاطفی فاصله بگیرند و از وابستگی به دیگران خودداری کنند.
احساس خودکفایی: آن‌ها به طور افراطی بر استقلال خود تأکید می‌کنند و ممکن است احساس کنند نیاز به کمک یا حمایت دیگران نشانه ضعف است.
واکنش به طرد: این افراد معمولاً در مواجهه با طرد یا انتقاد به جای مقابله، خود را از موقعیت خارج می‌کنند.
ترس از آسیب‌پذیری: ترس از اینکه دیگران از نقاط ضعفشان سوءاستفاده کنند، آن‌ها را به سمت اجتناب از روابط نزدیک سوق می‌دهد.

اختلال دوقطبی: همه‌ی آنچه باید بدانید

ارتباط سبک دلبستگی اجتنابی با اختلال شخصیت اجتنابی

سبک دلبستگی اجتنابی می‌تواند زمینه‌ساز بروز اختلال شخصیت اجتنابی باشد. در حالی که سبک دلبستگی به عنوان یک الگوی رفتاری است که در تعاملات روزمره ظاهر می‌شود، اختلال شخصیت اجتنابی یک وضعیت پایدار و عمیق‌تر است که بر تمامی جنبه‌های زندگی فرد تأثیر می‌گذارد.

اختلال شخصیت اجتنابی چیست؟

افراد مبتلا به اختلال شخصیت اجتنابی از تعاملات اجتماعی دوری می‌کنند و معمولاً از ترس انتقاد، قضاوت یا طرد شدن، روابط خود را محدود می‌سازند. این اختلال فراتر از خجالتی بودن معمول است و به یک الگوی شخصیتی دائمی تبدیل می‌شود. از جمله ویژگی‌های برجسته این اختلال می‌توان به احساس بی‌کفایتی، حساسیت بیش از حد به انتقاد و انزوای اجتماعی اشاره کرد.

تفاوت خجالتی بودن و اختلال شخصیت اجتنابی

در حالی که خجالتی بودن یک ویژگی شخصیتی است که ممکن است در برخی موقعیت‌ها بروز کند، اختلال شخصیت اجتنابی یک اختلال روانی است که بر تمامی جنبه‌های زندگی فرد تأثیر می‌گذارد. افراد خجالتی ممکن است در شرایط خاصی بر ترس‌های خود غلبه کنند، اما افراد مبتلا به این اختلال حتی در موقعیت‌های آشنا و غیرتهدیدکننده نیز از تعاملات اجتماعی دوری می‌کنند.

چه عواملی در بروز این اختلال نقش دارند؟

اختلال شخصیت اجتنابی ممکن است به دلایل زیر بروز کند:

تجربیات کودکی: طرد شدن، تمسخر یا تجربه‌های مکرر انتقاد در دوران کودکی می‌توانند به شکل‌گیری این اختلال منجر شوند. کودکانی که در محیط‌های خصمانه رشد می‌کنند، بیشتر در معرض خطر هستند.
محیط خانوادگی: تربیت در خانواده‌هایی که انتقاد شدید یا فشارهای روانی مداوم اعمال می‌کنند، می‌تواند فرد را به اجتناب از موقعیت‌های اجتماعی سوق دهد. والدینی که حمایت عاطفی کافی ارائه نمی‌دهند نیز ممکن است در شکل‌گیری این اختلال نقش داشته باشند.
عوامل ژنتیکی: پژوهش‌ها نشان داده‌اند که عوامل ژنتیکی ممکن است در ایجاد این اختلال نقش داشته باشند. افرادی که اعضای خانواده آن‌ها به این اختلال یا اختلالات مشابه مبتلا هستند، احتمال بیشتری برای ابتلا دارند.

ملاک‌های تشخیصی اختلال شخصیت اجتنابی در DSM-5

طبق DSM-5، برای تشخیص اختلال شخصیت اجتنابی، حداقل چهار مورد از موارد زیر باید وجود داشته باشد:

اجتناب از فعالیت‌های شغلی یا اجتماعی که نیاز به تعامل بین فردی دارند، به دلیل ترس از انتقاد، عدم تأیید یا طرد شدن.
عدم تمایل به درگیر شدن با دیگران، مگر اینکه مطمئن باشند که مورد علاقه و پذیرش قرار می‌گیرند.
محدود کردن روابط صمیمی به دلیل ترس از شرمندگی یا تمسخر.
نگرانی دائمی از انتقاد یا طرد شدن در موقعیت‌های اجتماعی.
احساس بی‌کفایتی در موقعیت‌های بین فردی جدید.
دیدن خود به عنوان فردی اجتماعی ناکافی، غیرجذاب یا پایین‌تر از دیگران.
اجتناب از خطرات یا فعالیت‌های جدید به دلیل ترس از شرمندگی.

برای تشخیص اختلال شخصیت اجتنابی معمولاً باید حداقل ۴ نشانه از این الگوها وجود داشته باشد: فرد به خاطر ترس از انتقاد، تأیید نشدن یا طرد شدن از فعالیت‌های شغلی و اجتماعیِ نیازمند تعامل دوری می‌کند، فقط وقتی وارد رابطه می‌شود که مطمئن باشد پذیرفته می‌شود، روابط صمیمی را از ترس شرمندگی یا تمسخر محدود می‌کند، مدام نگران قضاوت و طرد شدن است، در موقعیت‌های بین‌فردی جدید احساس بی‌کفایتی می‌کند، خود را از نظر اجتماعی ناکافی یا غیرجذاب می‌بیند و به دلیل ترس از شرمندگی از ریسک‌ها و تجربه‌های تازه اجتناب می‌کند.

علائم اختلال شخصیت اجتنابی

افراد مبتلا به این اختلال ممکن است با برخی یا همه علائم زیر مواجه شوند:

اجتناب از فعالیت‌های اجتماعی یا شغلی: این افراد از موقعیت‌هایی که نیاز به تعامل با دیگران دارند، دوری می‌کنند.
حساسیت بیش از حد به انتقاد: ترس از قضاوت یا طرد شدن باعث می‌شود که از برقراری روابط جدید خودداری کنند.
احساس بی‌کفایتی: این افراد معمولاً خود را کمتر از دیگران می‌دانند و در روابط اجتماعی احساس بی‌ارزشی می‌کنند.
ترس از شرمندگی: از موقعیت‌های جدید یا چالش‌برانگیز دوری می‌کنند تا از خطر شکست یا شرمندگی جلوگیری کنند.
تردید در ایجاد روابط نزدیک: مگر اینکه مطمئن باشند که کاملاً مورد پذیرش قرار می‌گیرند.
اجتناب از صحبت در جمع: این افراد معمولاً از بیان نظرات خودداری می‌کنند، زیرا از قضاوت دیگران می‌ترسند.
عزت‌نفس پایین: آن‌ها خودانتقادگر هستند و نسبت به توانایی‌های خود شک دارند.

برای رزرو وقت اختلال شخصیت با ما مرتبط شویدنوبت‌دهی تلفنی

چگونه اختلال شخصیت اجتنابی زندگی را تحت تأثیر قرار می‌دهد؟

اختلال شخصیت اجتنابی می‌تواند تأثیرات عمیقی بر زندگی فرد داشته باشد، از جمله:

اجتماعی

انزوای اجتماعی: افراد مبتلا به این اختلال معمولاً از رویدادهای اجتماعی و جمع‌های گروهی دوری می‌کنند. این امر می‌تواند به تنهایی و از دست دادن فرصت‌های اجتماعی منجر شود.

شغلی

اجتناب از فرصت‌های شغلی: ترس از تعامل با همکاران یا انجام مصاحبه‌های شغلی ممکن است مانع پیشرفت حرفه‌ای فرد شود.

عاطفی

وابستگی عاطفی: این افراد ممکن است تنها به یک یا دو نفر اعتماد کنند و به شدت به آن‌ها وابسته شوند.
احساس ناامیدی: اطرافیان ممکن است احساس کنند که نمی‌توانند به فرد کمک کنند تا از این چرخه اجتناب خارج شود.

فردی

کاهش کیفیت زندگی: ترس مداوم و اجتناب از موقعیت‌های روزمره می‌تواند به احساس ناکامی و ناامیدی منجر شود.

آیا اختلال شخصیت اجتنابی با سایر اختلالات شباهت دارد؟

این اختلال ممکن است با برخی از مشکلات روان‌شناختی دیگر اشتباه گرفته شود، از جمله:

اختلال اضطراب اجتماعی: هرچند هر دو اختلال شامل ترس از قضاوت هستند، در اختلال شخصیت اجتنابی، این ترس به یک الگوی پایدار و عمیق‌تر تبدیل شده است.
اختلال شخصیت وابسته: افراد مبتلا به اختلال وابسته نیز ممکن است از برخی تعاملات اجتماعی اجتناب کنند، اما این رفتار معمولاً به دلیل نیاز به حمایت مداوم است.
افسردگی اساسی: انزوای اجتماعی در افسردگی به دلیل کمبود انرژی یا انگیزه است، در حالی که در اختلال اجتنابی، ترس از انتقاد عامل اصلی است.

روش‌های درمانی برای اختلال شخصیت اجتنابی

۱. روان‌درمانی

درمان شناختی–رفتاری (CBT)

این روش یکی از مؤثرترین روش‌های درمانی برای اختلال شخصیت اجتنابی است. CBT به شناسایی و تغییر افکار منفی و ناسازگار کمک می‌کند. مواجهه تدریجی با موقعیت‌های اجتماعی یکی از تکنیک‌های کلیدی این رویکرد است.

درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT)

این روش بر پذیرش ترس‌ها و اضطراب‌ها و تمرکز بر ارزش‌ها و اهداف زندگی تأکید دارد. ACT به افراد کمک می‌کند تا با اضطراب اجتماعی خود کنار بیایند و در عین حال به سمت بهبود کیفیت زندگی حرکت کنند.

طرحواره‌درمانی

طرحواره‌درمانی به شناسایی و تغییر الگوهای فکری و رفتاری ناسازگار که در دوران کودکی شکل گرفته‌اند، کمک می‌کند. این روش برای افرادی که تجربه‌های منفی مکرر در روابط خود داشته‌اند، بسیار مفید است.

۲. گروه‌درمانی

شرکت در گروه‌درمانی می‌تواند به افراد مبتلا کمک کند تا در یک محیط امن با دیگران تعامل کنند و مهارت‌های اجتماعی خود را تقویت کنند. این روش همچنین احساس انزوا را کاهش می‌دهد.

۳. دارودرمانی

در صورت وجود علائم شدید اضطراب یا افسردگی، ممکن است از داروهای ضدافسردگی یا ضداضطراب استفاده شود. این داروها به کاهش علائم کمک می‌کنند اما تغییرات بلندمدت معمولاً نیازمند روان‌درمانی هستند.

۹ دستورالعمل کاربردی برای درمان افسردگی

۴. آموزش مهارت‌های اجتماعی

این روش شامل یادگیری تکنیک‌هایی مانند برقراری ارتباط مؤثر، مدیریت تعارض و گوش دادن فعال است. آموزش مهارت‌های اجتماعی می‌تواند به بهبود تعاملات روزمره فرد کمک کند.

۵. درمان مبتنی بر ذهن‌آگاهی (MBCT)

این رویکرد، ترکیبی از تکنیک‌های شناختی و ذهن‌آگاهی است که به افراد کمک می‌کند تا بهتر با استرس و اضطراب خود کنار بیایند و در لحظه حاضر تمرکز کنند.

چرا درمان اختلال شخصیت اجتنابی چالش‌برانگیز است؟

افراد مبتلا به اختلال شخصیت اجتنابی ممکن است به دلیل ترس از قضاوت یا انتقاد، از مراجعه به درمانگر خودداری کنند. ایجاد اعتماد میان درمانگر و مراجع و پیشرفت تدریجی در فرآیند درمان از اهمیت زیادی برخوردار است. همچنین، حمایت اطرافیان می‌تواند نقش مهمی در موفقیت درمان ایفا کند.

چگونه می‌توان کمک گرفت؟

اگر شما یا یکی از عزیزانتان با مشکلات مرتبط با اختلال شخصیت اجتنابی روبرو هستید، مشاوران و درمانگران حرفه‌ای ما آماده ارائه کمک‌های تخصصی هستند. با ما تماس بگیرید و قدمی به سوی بهبود کیفیت زندگی خود بردارید.

مقالات